تعبیه استومی و مراقبت های پس ازآن

استومی چیست؟

استومی دهانه‌ای است که جراح روی پوست شکم ایجاد می‌کند تا مواد دفعی از بدن خارج شود. استومی ممکن است موقت یا دائمی باشد.

انواع شایع استومی

• کولوستومی: خروج مدفوع از روده بزرگ
• ایلئوستومی: خروج مدفوع از روده کوچک
• یوروستومی: خروج ادرار از مسیر جدید

مراقبت‌های اولیه بعد از جراحی استومی

1) ظاهر طبیعی استومی چگونه است؟

در روزها و هفته‌های اول بعد از جراحی:

• استومی معمولاً صورتی تا قرمز است
• کمی مرطوب و براق به نظر می‌رسد
• ممکن است کمی متورم باشد
• در تماس با دستمال یا هنگام تمیز کردن، اندکی خونریزی خفیف داشته باشد

این موارد اغلب طبیعی هستند.

2) چه چیزهایی طبیعی است؟

• احساس خستگی در چند هفته اول
• کاهش اشتها در روزهای اول
• تغییر در شکل یا اندازه استومی طی چند هفته
• خروج گاز از استومی
• نگرانی یا ناراحتی روحی در شروع کار

آموزش ساده تعویض و تخلیه کیسه استومی

چه زمانی کیسه را تخلیه کنیم؟

بهتر است وقتی کیسه یک‌سوم تا نصف پر شد، آن را تخلیه کنید.

پر شدن بیش از حد کیسه می‌تواند باعث:

• نشت
• بوی بد
• جدا شدن چسب
• آسیب به پوست

چه زمانی کیسه یا صفحه استومی را عوض کنیم؟

بسته به نوع وسیله، معمولاً هر 3 تا 7 روز یا زودتر در صورت:

• نشت
• خارش
• سوزش پوست
• جدا شدن چسب

مراحل ساده تعویض کیسه

1. دست‌ها را با آب و صابون بشویید.
2. وسایل لازم را آماده کنید.
3. کیسه قدیمی را آرام جدا کنید.
4. پوست اطراف استومی را با آب ولرم تمیز کنید.
5. پوست را کاملاً خشک کنید.
6. اندازه استومی را بررسی کنید و چسب را متناسب با آن ببرید.
7. کیسه یا صفحه جدید را به‌آرامی بچسبانید.
8. چند ثانیه با دست روی چسب فشار دهید تا بهتر بچسبد.

نکته مهم

برای تمیز کردن اطراف استومی معمولاً فقط آب یا گاز نرم و تمیز کافی است.

از مصرف خودسرانه این موارد پرهیز کنید مگر با نظر درمانگر:

• الکل
• بتادین
• کرم‌های چرب
• پودرهای غیرتخصصی
• صابون‌های عطری

مراقبت از پوست اطراف استومی

پوست اطراف استومی باید:

• تمیز
• خشک
• بدون زخم
• بدون قرمزی شدید

علائم آسیب پوستی

اگر این علائم را دیدید، نیاز به بررسی دارید:

• سوزش
• خارش
• قرمزی
• ترشح
• زخم
• درد
• نشت مکرر کیسه

برای محافظت از پوست:

• سوراخ چسب را هم‌اندازه استومی ببرید
• کیسه را قبل از پر شدن زیاد تخلیه کنید
• چسب را روی پوست خشک بچسبانید
• در صورت تعریق زیاد، نشت یا چین پوستی با پرستار استومی مشورت کنید

رژیم غذایی بعد از جراحی استومی

رژیم غذایی بسته به نوع استومی و وضعیت بیمار متفاوت است، اما اصول کلی شامل موارد زیر است:

در روزهای اول

• غذا را سبک و کم‌حجم مصرف کنید
• وعده‌های کوچک و متعدد بخورید
• آب و مایعات کافی بنوشید
• غذاها را خوب بجوید

غذاهایی که ممکن است گاز ایجاد کنند

• حبوبات
• نوشابه گازدار
• کلم
• پیاز
• برخی سبزیجات

غذاهایی که ممکن است بو را بیشتر کنند

• تخم‌مرغ
• ماهی
• برخی پنیرها
• پیاز و سیر

غذاهایی که ممکن است باعث انسداد شوند، به‌ویژه در ایلئوستومی

• ذرت
• آجیل
• تخمه
• کرفس
• میوه و سبزی سفت و پرفیبر بدون جویدن کافی

توصیه مهم

هر غذای جدید را کم‌کم امتحان کنید و واکنش بدن خود را بررسی کنید.

مصرف مایعات بعد از استومی

بیماران به‌ویژه با ایلئوستومی بیشتر در معرض کم‌آبی هستند.

علائم کم‌آبی

• تشنگی زیاد
• خشکی دهان
• سرگیجه
• ضعف
• کاهش ادرار
• تیره شدن ادرار

برای پیشگیری از کم‌آبی:

• روزانه مایعات کافی بنوشید
• در هوای گرم یا هنگام اسهال، مصرف مایعات را بیشتر کنید
• در صورت تجویز پزشک از محلول‌های جبران آب و املاح استفاده کنید

فعالیت بدنی و بازگشت به زندگی روزمره

بعد از جراحی استومی، بیشتر بیماران می‌توانند به‌تدریج به فعالیت عادی برگردند.

توصیه‌ها

• پیاده‌روی سبک را زودتر شروع کنید
• از بلند کردن اجسام سنگین تا زمان اجازه پزشک خودداری کنید
• هنگام سرفه یا حرکت شدید از شکم مراقبت کنید
• برای بازگشت به کار، ورزش و رانندگی با پزشک مشورت کنید

حمام کردن

• استحمام معمولاً بلامانع است
• می‌توان با کیسه یا طبق توصیه درمانگر بدون کیسه حمام کرد
• پس از حمام، پوست باید کاملاً خشک شود

خواب، لباس و روابط اجتماعی

خواب

• در وضعیت راحت بخوابید
• قبل از خواب کیسه را تخلیه کنید

لباس

• بیشتر لباس‌های معمول قابل استفاده هستند
• لباس خیلی تنگ روی استومی نپوشید

حضور در اجتماع

• استومی مانع زندگی اجتماعی نیست
• با همراه داشتن وسایل اضافه، می‌توانید با اطمینان بیشتری از منزل خارج شوید

سلامت روان بعد از جراحی استومی

احساساتی مانند:

• ترس
• غم
• خجالت
• نگرانی از بوی بد یا نشت
• کاهش اعتمادبه‌نفس

در اوایل طبیعی است.

حمایت خانواده، آموزش صحیح و ارتباط با پزشک یا پرستار استومی در سازگاری بهتر بسیار مؤثر است.

علائم هشدار بعد از جراحی استومی

در صورت مشاهده این موارد باید سریع‌تر با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید:

• تغییر رنگ استومی به تیره، سیاه، بنفش یا خیلی رنگ‌پریده
• قطع خروجی استومی به‌خصوص همراه با درد، نفخ یا تهوع
• خونریزی زیاد از استومی
• قرمزی شدید، زخم یا ترشح بدبو در پوست اطراف
• تب
• درد شدید شکم
• استفراغ
• اسهال شدید یا خروجی بسیار زیاد
• علائم کم‌آبی
• بیرون‌زدگی زیاد یا فرورفتگی غیرطبیعی استومی
• نشت مکرر کیسه با وجود تعویض صحیح

آموزش بسیار ساده برای بیماران کم‌سواد یا بی‌سواد

بیمار و خانواده این 5 نکته را به خاطر بسپارند:

1. استومی باید صورتی یا قرمز باشد

2. پوست دور استومی باید خشک و سالم بماند

3. کیسه را وقتی نیمه‌پر شد خالی کنید

4. آب کافی بنوشید

5. اگر استومی سیاه شد، درد شدید داشتید، تب کردید یا کیسه مدام نشت کرد، فوراً به پزشک مراجعه کنید

پرسش‌های شایع بیماران درباره استومی

آیا استومی درد دارد؟

خود استومی عصب درد ندارد، اما پوست اطراف آن اگر تحریک شود ممکن است دردناک شود.

آیا بوی بد طبیعی است؟

در حالت عادی، کیسه مناسب نباید بوی زیادی بدهد. بوی شدید می‌تواند نشانه نشت یا نیاز به تعویض باشد.

آیا می‌توانم غذاهای معمول بخورم؟

بیشتر بیماران به‌تدریج می‌توانند رژیم عادی داشته باشند، ولی باید غذاها را با احتیاط و تدریجی امتحان کنند.

آیا می‌توانم سفر بروم؟

بله. فقط وسایل استومی را بیشتر از نیاز همراه داشته باشید.

نقش خانواده در مراقبت از بیمار استومی

خانواده می‌توانند با این کارها به بیمار کمک کنند:

• یادگیری روش تعویض کیسه
• کمک به مشاهده علائم هشدار
• حمایت روحی و عاطفی
• تشویق بیمار به استقلال تدریجی

جمع‌بندی

مراقبت بعد از جراحی تعبیه استومی بخش مهمی از درمان است. با آموزش صحیح، رعایت بهداشت، تغذیه مناسب، مصرف کافی مایعات و توجه به علائم هشدار، بیشتر بیماران می‌توانند بدون مشکل جدی به زندگی روزمره بازگردند. در صورت بروز هرگونه مشکل، مراجعه به پزشک یا پرستار آموزش‌دیده استومی ضروری است.