آمبولی ریه چگونه ایجاد می‌شود؟

شایع‌ترین علت، لخته شدن خون در وریدهای ساق پا، ران یا لگن (DVT) است که از محل خود جدا شده و وارد ریه می‌شود.

احتمال آمبولی پس از موارد زیر بیشتر است:

• ضربه‌ها و صدمات شدید
• جراحی‌های ارتوپدی (پا، لگن)
• جراحی‌های بزرگ شکم و لگن
• بی‌حرکتی طولانی‌مدت (استراحت در تخت، بستری، سفر طولانی)
• بارداری و دوران پس از زایمان
• نارسایی قلبی، سن بالای 50 سال
• اختلالات انعقادی
• مصرف قرص‌های ضدبارداری خوراکی، چاقی و سیگار

عوامل خطرساز آمبولی ریه

• کاهش جریان خون وریدی به‌علت استراحت طولانی بعد از جراحی یا زایمان
• شکستگی‌ها، جراحی یا آسیب لگن و اندام‌های تحتانی
• جراحی‌های شکم
• سن بالا و بی‌حرکتی طولانی‌مدت
• بیماری‌های مزمن مانند دیابت، سرطان‌ها و بیماری‌های مزمن ریه
• عفونت‌ها به‌ویژه عفونت‌های ریوی
• مصرف OCP (قرص ضدبارداری)، چاقی و مصرف دخانیات

علائم و نشانه‌های آمبولی ریه

علائم بسته به شدت درگیری ریه متفاوت است اما معمولاً شامل موارد زیر می‌باشد:

• تنگی نفس ناگهانی یا شدید
• درد قفسه سینه هنگام تنفس
• بی‌قراری و اضطراب
• تعریق شدید
• سرفه، گاهی همراه با خلط خونی
• کاهش فشار خون
• افزایش ضربان قلب و افزایش تعداد تنفس
• رنگ‌پریدگی یا کبود شدن لب‌ها و بستر ناخن‌ها
• شوک یا مرگ ناگهانی در موارد شدید

در صورت مشاهده این علائم، مراجعه فوری به مرکز درمانی ضروری است.

روش‌های تشخیصی در بیمارستان تخصصی عسکریه

برای تشخیص دقیق آمبولی ریه، از ابزارهای زیر استفاده می‌شود:

• نوار قلب (ECG)
• آزمایش‌های خونی
• اسکن ریه (CT Angiography یا Lung Scan)
• گاهی سونوگرافی داپلر پا برای بررسی لخته در اندام تحتانی

درمان آمبولی ریه

1. اکسیژن‌تراپی

جهت بهبود اکسیژن‌رسانی به بافت‌های بدن

2. داروهای ضدانعقاد (Anticoagulants)

جلوگیری از گسترش لخته

شامل:

• هپارین
• وارفارین
• داروهای جدید ضدانعقاد (نوین‌تر)

3. داروهای حل‌کننده لخته (Thrombolytics)

استرپتوکیناز، اوروکی‌ناز و…

این داروها باعث تسریع در حل شدن لخته‌های بزرگ و خطرناک می‌شوند.

مراقبت‌های پیشگیرانه

برای جلوگیری از تشکیل لخته و بروز آمبولی ریه:

• از نشستن یا ایستادن طولانی‌مدت خودداری شود.
• در هنگام سفرهای طولانی، حرکات کششی پا انجام دهید.
• پاها را روی هم نیندازید.
• از پوشیدن لباس‌های تنگ و فشارنده پرهیز کنید.
• اندام‌ها را هر ۲ ساعت یک‌بار حرکت دهید.
• روزانه ۲ تا ۳ لیتر آب بنوشید.
• وزن خود را کنترل کرده و از چاقی جلوگیری کنید.
• سیگار و دخانیات مصرف نکنید.
• ورزش پا و مچ را در حالت نشسته انجام دهید.

توصیه‌های پس از ابتلا و ترخیص بیمار

• در صورت بروز خلط خونی، تب، تنگی نفس، درد ناگهانی قفسه سینه فوراً به مراکز درمانی مراجعه نمایید.
• در چند روز اول پس از ترخیص، استراحت ضروری است.
• استفاده از جوراب‌های ضدآمبولی توصیه می‌شود.
• از ماساژ پاها خودداری کنید.
• از ورزش‌های سنگین پرهیز کنید.
• رژیم غذایی پر فیبر (سبزیجات و میوه‌ها) مصرف کنید.
• در صورت سردی یا بی‌حسی اندام‌ها، سریعاً به پزشک اطلاع دهید.

نکات مهم ویژه بیماران تحت درمان با وارفارین

• از انجام ورزش‌های سنگین خودداری کنید.
• از مسواک نرم و ریش‌تراش برقی استفاده کنید.
• در صورت مشاهده هرگونه خونریزی یا کبودی زیرپوستی، فوراً به پزشک مراجعه نمایید.
• از مصرف خودسرانه داروها بپرهیزید (وارفارین با بسیاری از داروها تداخل دارد).
• از خوردن غذاهای چرب و سرشار از ویتامین K (کلم، کاهو، اسفناج، شلغم، ماهی، جگر) پرهیز کنید.
• انجام آزمایشات دوره‌ای جهت تنظیم دوز دارو ضروری است.

چه زمانی باید فوراً به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر هر یک از علائم زیر ظاهر شد، مراجعه فوری ضروری است:

• تنگی نفس
• درد قفسه سینه
• سرفه خشک یا خلط خونی
• تورم ساق یا مچ پا
• طپش قلب
• خستگی غیرطبیعی
• مدفوع قیری‌رنگ
• سردی اندام‌ها