بیهوشی عمومی و بیحسی نخاعی چیست؟
راهنمای آمادگی قبل، حین و بعد از عمل (بیمارستان تخصصی عسکریه)
امیدواریم با مطالعه این راهنما و انجام موارد ذکرشده، تجربهای امن، کماضطراب و موفق از فرآیند جراحی داشته باشید.
این صفحه توسط واحد آموزش به بیمار بیمارستان تخصصی عسکریه تهیه شده است.
بیهوشی عمومی چیست؟
بیهوشی عمومی روشی برای ایجاد خواب (سبک یا عمیق)، از بین بردن هوشیاری و کنترل درد با استفاده از داروها و گازهای بیهوشی است.
این روش طبق سن، وزن، وضعیت سلامت، نوع جراحی و نظر پزشک بیهوشی انتخاب میشود.
در طول بیهوشی عمومی، بیمار درد احساس نمیکند و اقدامات ایمنی توسط تیم بیهوشی انجام میشود.
مراحل کلی بیهوشی عمومی (در اتاق عمل)
- پس از قرار گرفتن بیمار روی تخت، دستگاههای پایش علائم حیاتی وصل میشوند؛ شامل:
- فشار خون
- نوار قلب
- تنفس
- نبض
- بررسی وضعیت دهان و دندان (و هر مورد مرتبط مانند دندان لق) انجام میشود.
- اکسیژن از طریق ماسک وارد ریهها میشود.
- سپس داروی بیهوشی از طریق ورید (رگ) تزریق میشود (معمولاً ظرف حدود ۳۰ ثانیه، بسته به شرایط بیمار).
- بعد از شروع بیهوشی، بیمار دردی احساس نخواهد کرد.
- پس از پایان عمل، بیمار به اتاق ریکاوری (بهبودی) منتقل میشود و کمکم بیدار میشود.
بیحسی نخاعی چیست؟
بیحسی نخاعی (Spinal Anesthesia) روشی ایمن برای بیحس کردن ناحیه جراحی است؛ بهطوریکه بیمار هوشیار است اما درد محل عمل را احساس نمیکند.
در این روش، اعصاب ناحیه موردنظر برای مدتی بیحس میشوند.
آمادگیهای لازم قبل از عمل (برای بیهوشی عمومی و نخاعی)
برای کاهش خطر عوارض و افزایش ایمنی، لطفاً موارد زیر را دقیق انجام دهید:
1) اطلاع قانونی و هماهنگی با خانواده
- قبل از عمل، بستگان درجه یک یا قیم را از زمان و شرایط عمل آگاه کنید تا در امور قانونی و تصمیمگیریهای لازم مشکلی ایجاد نشود.
2) رعایت بهداشت و ظاهر
- لاک نزنید و آرایش نکنید. (برای مثال جهت وضعیت اکسیژنرسانی و مشاهده رنگ پوست/ناخنها)
- موهای محل عمل طبق دستور تیم درمان آماده شود (معمولاً تراشیدن ناحیه لازم است).
- بهتر است قبل از عمل استحمام انجام دهید.
3) ناشتایی (مهمترین بخش ایمنی)
- حداقل ۸ تا ۱۰ ساعت قبل از عمل چیزی نخورید.
- (اگر در مورد داروی صبحگاهی یا زمان مصرف دارو ابهام دارید، حتماً طبق نظر پزشک بیهوشی عمل کنید.)
4) لباس و وسایل شخصی
- لباس زیر و جورابها را درآورده و لباس اتاق عمل بپوشید.
- عینک، لنز، دندان مصنوعی، زیورآلات، گیره سر و هر نوع اشیای همراه را قبل از ورود به اتاق عمل خارج کنید.
5) اطلاع دقیق درباره داروها
- اگر دارو مصرف میکنید، حتماً به پرسنل درمان اطلاع دهید.
- بعضی داروها ممکن است لازم باشد چند روز قبل از عمل قطع شوند (برای مثال آسپرین طبق نظر پزشک).
-
6) دخانیات
- مصرف دخانیات را ۲۴ ساعت قبل از عمل قطع کنید.در غیر این صورت احتمال سرفه، تحریک راههای هوایی و تهوع/استفراغ بعد از عمل افزایش مییابد.
-
بررسیهای قبل از انتقال به اتاق عمل
- در بخش، پرستار فشار خون و بررسیهای لازم و همچنین آزمایشها را چک میکند.
- اقدامات پیش از عمل انجام شده و شما با پرونده کامل به اتاق عمل منتقل میشوید.
سوالات پزشک بیهوشی در بدو ورود
در اتاق عمل، پزشک بیهوشی برای انتخاب بهترین و ایمنترین روش بیهوشی، از شما سوال میپرسد. لطفاً پاسخها را کامل و دقیق بدهید، شامل:
- سابقه مصرف داروها
- سابقه بیماریهای قلبی، ریوی، دیابت، تشنج، افسردگی و …
- سابقه بیماریهای عفونی
- سابقه تجربه بیهوشی (در صورت وجود)
- سابقه مصرف سیگار، الکل و مواد مخدر
- حساسیت به دارو یا ماده خاص
پاسخ کامل به پزشک بیهوشی کمک میکند:
- نوع بیهوشی و داروها را بهتر انتخاب کند
- دوز دارو را دقیقتر تنظیم نماید
- مراقبتهای بعد از عمل را برنامهریزی کند
-
آمادگی حین بیهوشی عمومی
پس از خوابیدن روی تخت بیهوشی:
- فشارسنج و دستگاههای کنترل نوار قلب، تنفس و نبض به شما متصل میشوند.
- اکسیژن از طریق ماسک وارد ریهها میشود.
- سپس با تزریق داروی بیهوشی از طریق رگ، ظرف حدود ۳۰ ثانیه بیهوش میشوید.
- در طول انجام مراحل، درد احساس نمیکنید.
- بعد از عمل، بهتدریج بیدار شده و به اتاق بهبودی منتقل میشوید.
-
آمادگی حین بیحسی نخاعی (مرحله تزریق)
پس از قرار گرفتن شما در تخت جراحی:
- داروها و سرمهای لازم طبق نظر پزشک تزریق میشود.
- برای انجام بیحسی نخاعی، معمولاً یکی از وضعیتهای زیر استفاده میشود:
- نشسته
- یا خوابیده به پهلو با جمع کردن زانوها به سمت شکم
- پوست ناحیه پشت بدن که قرار است بیحسی انجام شود با محلول ضدعفونی (مثل بتادین) تمیز میشود.
- سپس با سوزن باریک، ماده بیحسی در ناحیه مناسب تزریق میشود.
- هنگام تزریق:
- تا حد امکان بیحرکت بمانید.
- تنفس عمیق و یکنواخت داشته باشید.
- بازدم را آرام خارج کنید.
اگر وضعیت نشسته دارید
- دستها دور زانو قرار بگیرد.
- شانهها شل شوند.
- سر به سمت پایین خم شود.
عوارض و مراقبتهای بیحسی نخاعی
بیحسی نخاعی روشی بسیار ایمن است و عوارض آن معمولاً کم و قابل پیشگیری است.
از شایعترین عارضهها سردرد است.
سردرد پس از بیحسی نخاعی (راه پیشگیری و مراقبت)
برای کاهش احتمال سردرد:
- بعد از انتقال به بخش، تا زمانی که حس پاها به حالت طبیعی برگردد:
- صاف به پشت بخوابید
- بالش را از زیر سر برندارید/تنظیم کنید (طبق دستور مرکز)
- تا ۲۴ ساعت سر را خیلی بالا نیاورید و ننشیند (جز با اجازه پزشک)
- از زمان اجازه نوشیدن مایعات:
- مایعات کافی مصرف کنید تا احتمال سردرد کمتر شود.
- در صورت صلاحدید پزشک، مصرف ۱ تا ۲ فنجان قهوه ممکن است کمککننده باشد.
- گاهی ممکن است مشکل موقت در دفع ادرار ایجاد شود که معمولاً با گذشت زمان و اقدامات درمانی برطرف میشود.
مراقبتهای بعد از بیهوشی عمومی
در اتاق بهبودی
- شما تا بیداری کامل در اتاق ریکاوری میمانید.
- اگر حالت تهوع یا ناراحتی دارید، فوراً به پرستار اطلاع دهید.
در صورت تهوع و استفراغ
- سر را به یک طرف بچرخانید.
- محتویات دهان تخلیه شود.
انتقال به بخش و رژیم غذایی
- بعد از اتاق بهبودی، به بخش منتقل میشوید.
- تا زمانی که پزشک و پرستار اجازه دهند، چیزی نخورید و ننوشید.
- زمان شروع رژیم غذایی در بخش طبق شرایط شما تعیین میشود.
اگر همان روز ترخیص میشوید
- رانندگی نکنید
- با ماشینآلات حساس و پیچیده کار نکنید
- تصمیمگیریهای مهم را به زمان دیگری موکول کنید
(به دلیل اثر داروهای بیهوشی و احتمال گیجی یا خوابآلودگی)
مراقبتهای بعد از بیحسی نخاعی (تا برگشت حس و حرکت)
- تا زمان برگشت حس پاها از بلند شدن و راه رفتن خودداری کنید.
- طبق نظر پرستار/پزشک بیهوشی، مراقبتهای لازم انجام میشود.
- در صورت بروز سردرد شدید، درد غیرمعمول یا علائم غیرطبیعی، سریع اطلاع دهید.
سخن پایانی
با رعایت دقیق موارد گفتهشده، احتمال عوارض کاهش یافته و روند بهبودی شما ایمنتر و سریعتر خواهد شد.
واحد آموزش به بیمار — بیمارستان تخصصی عسکریه