سنگ شکنی از راه مجاری ادراری
راهنمای جامع خودمراقبتی پس از سنگشکنی حالب (TUL) و خروج استنت دابل جی
دستورالعمل آموزشی بیماران در بیمارستان تخصصی عسکریه
سنگهای حالب از مشکلات شایع دستگاه ادراری هستند که ممکن است باعث درد شدید و اختلال در عملکرد کلیه شوند. یکی از روشهای مؤثر برای درمان این سنگها، سنگشکنی از طریق حالب (TUL: Transureteral Lithotripsy) است. در برخی موارد نیز پس از انجام این روش، برای باز نگه داشتن مسیر حالب از استنت دابل جی (DJ Stent) استفاده میشود.
در این راهنمای آموزشی که توسط تیم درمانی بیمارستان تخصصی عسکریه تهیه شده است، با روش انجام سنگشکنی حالب، مراقبتهای قبل و بعد از عمل، رژیم غذایی مناسب، فعالیتهای مجاز و علائم هشدار آشنا میشوید.
سنگ حالب چیست؟
حالب لولهای باریک است که ادرار را از کلیه به مثانه منتقل میکند. تا زمانی که سنگ در داخل کلیه قرار دارد، معمولاً درد زیادی ایجاد نمیکند. اما زمانی که سنگ از کلیه خارج شده و وارد حالب شود، ممکن است باعث درد بسیار شدید در پهلوی همان سمت شود که به آن کولیک کلیوی گفته میشود.
علائم سنگ حالب
- درد شدید و متناوب در پهلو
- انتشار درد به پایین شکم یا کشاله ران
- تهوع و استفراغ
- سوزش یا تکرر ادرار
- وجود خون در ادرار
- احساس فشار یا ناراحتی در ناحیه کلیه
در صورت باقی ماندن سنگ در حالب برای مدت طولانی، ممکن است انسداد مسیر ادرار و آسیب به کلیه ایجاد شود.
سنگشکنی از طریق حالب (TUL) چیست؟
اگر اندازه سنگ کوچک باشد (کمتر از ۵ میلیمتر) معمولاً با درمان دارویی و افزایش مصرف مایعات دفع میشود. اما در صورتی که سنگ بزرگتر باشد یا پس از حدود دو هفته درمان دارویی دفع نشود، پزشک ممکن است انجام سنگشکنی حالب (TUL) را توصیه کند.
در این روش:
- عمل در اتاق عمل انجام میشود.
- از بیهوشی عمومی یا بیحسی نخاعی استفاده میشود.
- هیچ برشی روی بدن ایجاد نمیشود.
- تمامی اقدامات از طریق مجرای ادراری انجام میگیرد.
جراح با استفاده از دستگاهی به نام یورتروسکوپ (Ureteroscope) که قطری حدود ۴ تا ۶ میلیمتر دارد وارد حالب میشود و به محل سنگ میرسد. سپس با استفاده از ابزارهای مخصوص، سنگ را به قطعات کوچکتر خرد میکند تا با جریان ادرار دفع شوند.
استنت حالب یا دابل جی (DJ Stent) چیست؟
در برخی بیماران، پس از سنگشکنی ممکن است برای باز نگه داشتن مسیر حالب از استنت حالب یا دابل جی استفاده شود.
این لوله باریک:
- یک سر در کلیه
- و سر دیگر در مثانه
قرار میگیرد و به عبور راحتتر ادرار و دفع قطعات سنگ کمک میکند.
استنت دابل جی معمولاً موقتی است و باید حداکثر تا یک ماه پس از جراحی خارج شود، مگر در موارد خاص که پزشک زمان بیشتری را توصیه کند.
اقدامات قبل از انجام سنگشکنی TUL
برای انجام ایمنتر این جراحی، رعایت نکات زیر ضروری است:
اطلاعرسانی به پزشک
در موارد زیر حتماً پزشک و پرستار را مطلع کنید:
- سابقه بیماریهای خاص
- مصرف داروهای خاص
- سابقه حساسیت دارویی یا غذایی
در برخی موارد ممکن است لازم باشد برخی داروها قطع یا جایگزین شوند.
رژیم غذایی قبل از عمل
- شب قبل از عمل شام سبک مانند سوپ یا سالاد مصرف کنید.
- از نیمهشب قبل از عمل ناشتا باشید.
- حتی از نوشیدن آب، چای یا قهوه نیز خودداری کنید.
- از روز قبل از عمل مصرف شیر، حبوبات، سبزیجات نفاخ و غذاهای سنگین ممنوع است.
اقدامات روز عمل
- قبل از انتقال به اتاق عمل مثانه خود را تخلیه کنید.
- موهای ناحیه مورد نظر را پاک کنید.
- زیورآلات، اجسام فلزی، گیره سر، دندان مصنوعی و لنز را خارج کنید.
- تمام لباسها را درآورده و لباس مخصوص اتاق عمل بپوشید.
مصرف داروها
داروهای مربوط به بیماریهای زیر ممکن است با نظر پزشک ادامه یابد:
- بیماری قلبی
- فشار خون
- آسم
این داروها معمولاً با مقدار کمی آب در صبح روز عمل مصرف میشوند.
نکات مهم دیگر
- اگر آسپرین مصرف میکنید، درباره قطع آن با پزشک مشورت کنید.
- از مصرف سیگار و دخانیات قبل و بعد از عمل خودداری کنید.
- قبل از انتقال به اتاق عمل ممکن است سرم و آنتیبیوتیک برای پیشگیری از عفونت دریافت کنید.
رژیم غذایی بعد از سنگشکنی TUL
پس از عمل:
- اگر بیحسی نخاعی انجام شده باشد، ۲ ساعت بعد از عمل میتوان مایعات مصرف کرد.
- اگر بیهوشی عمومی انجام شده باشد، پس از هوشیاری کامل مصرف مایعات آغاز میشود.
مراحل تغذیه
- شروع با مایعات
- در صورت عدم تهوع و استفراغ، مصرف غذاهای سبک
- بازگشت تدریجی به رژیم غذایی معمول
مصرف مایعات
میزان مصرف آب باید به حدی باشد که رنگ ادرار روشن شود.
نوشیدن حداقل ۸ لیوان آب در روز برای پیشگیری از عفونت و کمک به دفع سنگ ضروری است.
فعالیت در دوران بستری
در زمان بستری در بیمارستان:
- پاهای خود را در تخت حرکت دهید تا از لخته شدن خون در پاها جلوگیری شود.
- پس از هوشیاری ابتدا بنشینید.
- سپس پاهای خود را از تخت آویزان کنید.
- در صورت نداشتن سرگیجه میتوانید با کمک پرستار راه بروید.
شب اول بعد از عمل بهتر است استراحت کامل داشته باشید و از روز بعد فعالیت سبک را شروع کنید.
مراقبتهای مهم در بیمارستان
در صورت مشاهده موارد زیر پرستار را مطلع کنید:
- درد شدید
- تهوع و استفراغ
- کاهش حجم ادرار
- سوزش یا تأخیر در ادرار
نکات طبیعی پس از عمل
برخی علائم طبیعی هستند مانند:
- وجود خون در ادرار
- سوزش ادرار
- تهوع خفیف
وجود خون در ادرار ممکن است تا ۴ تا ۵ روز ادامه داشته باشد.
مراقبتهای بعد از ترخیص
فعالیت روزانه
- از روز بعد از عمل میتوانید فعالیتهای معمول را آغاز کنید.
- راه رفتن در حد معمول برای کمک به دفع سنگ مفید است.
استحمام
از روز بعد از عمل استحمام بلامانع است.
فعالیت ورزشی
فعالیتهای زیر توصیه میشود:
- پیادهروی
- دوچرخهسواری سبک
از فعالیتهای زیر خودداری کنید:
- ورزشهای سنگین
- دویدن زیاد
- پریدن
- فعالیتهایی که باعث تعریق شدید میشوند
علائم طبیعی در صورت وجود استنت دابل جی
اگر در حالب شما استنت دابل جی قرار داده شده باشد ممکن است علائم زیر را تجربه کنید:
- سوزش ادرار
- تکرر ادرار
- درد گاهبهگاه پهلو
- خون در ادرار
این علائم معمولاً طبیعی هستند و جای نگرانی ندارند.
با این حال باید حتماً حداکثر تا یک ماه بعد برای خارج کردن استنت به پزشک مراجعه کنید.
رژیم غذایی پیشگیری از تشکیل سنگ کلیه
برای کاهش احتمال تشکیل مجدد سنگ کلیه:
مصرف نمک را کاهش دهید
غذاهای شور و پرنمک میتوانند خطر تشکیل سنگ را افزایش دهند.
مصرف میوه و سبزیجات را افزایش دهید
رژیم غذایی سرشار از سبزیجات و میوهها به پیشگیری از سنگ کلیه کمک میکند.
مصرف نوشیدنیهای مناسب
- آب
- چای کمرنگ تازه دم
- مرکبات مانند لیموترش، پرتقال و لیموشیرین
از مصرف موارد زیر پرهیز کنید:
- نوشابههای گازدار
- نوشیدنیهای کافئیندار
- چای پررنگ
رژیم غذایی بر اساس نوع سنگ
سنگ کلسیمی
مصرف موارد زیر را محدود کنید:
- گوشت قرمز
- نمک
- پنیر
- گردو و فندق
- شکلات
- کشمش
- تخم مرغ
سنگ اگزالاتی
مصرف موارد زیر را محدود کنید:
- نوشابههای گازدار
- شکلات
- بادام زمینی
سنگ اسیداوریکی
مصرف موارد زیر را محدود کنید:
- گوشتهای حیوانی
- حبوبات
- نمک
- غذاهای کنسروی
- سوسیس و کالباس
- جگر و مغز
- چای و قهوه
داروهای بعد از ترخیص
داروهای تجویز شده باید دقیقاً طبق دستور پزشک مصرف شوند.
ممکن است پزشک داروهای زیر را تجویز کند:
- آنتیبیوتیک برای پیشگیری از عفونت
- مسکن برای کاهش درد
- داروهای پیشگیری از تشکیل سنگ
در صورت وجود درد خفیف پهلو یا سوزش ادرار، این علائم معمولاً طبیعی هستند.
زمان مراجعه مجدد به پزشک
مراجعه به پزشک در موارد زیر ضروری است:
- حدود یک هفته بعد از سنگشکنی برای بررسی نتیجه درمان
- وجود درد شدید
- تب
- خونریزی شدید ادراری
- احتباس ادرار
- برای خروج استنت دابل جی (حداکثر تا یک ماه)
جمعبندی
سنگشکنی حالب (TUL) یکی از روشهای مؤثر و کمتهاجمی برای درمان سنگهای حالب است که بدون ایجاد برش جراحی انجام میشود. رعایت دقیق مراقبتهای قبل و بعد از عمل، مصرف کافی مایعات، رژیم غذایی مناسب و مراجعه منظم به پزشک نقش مهمی در موفقیت درمان و پیشگیری از تشکیل مجدد سنگ دارد.
جراحی سنگ حالب در بیمارستان تخصصی عسکریه
در بیمارستان تخصصی عسکریه، درمان سنگهای دستگاه ادراری با استفاده از روشهای پیشرفته سنگشکنی و توسط متخصصان مجرب اورولوژی انجام میشود. تیم درمانی این مرکز تلاش میکند با ارائه آموزشهای کامل و مراقبتهای دقیق، روند درمان بیماران را ایمنتر و مؤثرتر کند.