مراقبت های قبل از انجام آزمایش ها
با توجه به اینکه شرایط فیزیولوژیک بدن همواره درحال تغییر است ،
برای انجام آزمایش بایستی شرایط و پیش نیازهایی را رعایت کرد. در این صورت می توان با اطمینان بیشتری به نتایج حاصل از ازمایش رجوع کرد و پزشک درمانگر بهترین تصمیم درمان را اتخاذ خواهد کرد
شرایط آماده سازی برای نمونه گیری به صورت خلاصه ذکر خواهد شد و تست هایی که دارای حساسیت بیشتر هستند دارای توضیحات بیشتری می باشد
شرایط عمومی مربوط به اماده سازی بیماران قبل از نمونه گیری:
الف) آزمایشاتی که لازمه انجام آنها ناشتا بودن بیمار می باشد :
– تست قند ناشتا
– تست آنزیم های کبدی مخصوصا ALK
– تست Folic Acid
– تست آهن (بخصوص تست آهن به علت وجود ریتم شبانه روزی این آنالیت در بدن سطح آهن خون عصرها کمترین میزان می باشد)
– تست HDL/LDL/Lipse
– تست TG (حداقل 10 تا 14 ساعت ناشتایی)
– تست PTH (8 تا 12 ساعت ناشتا / از فعالیت بدنی شدید در 24 ساعت گذشته پرهیز شود / 10 تا 15 دقیقه قبل نمونه گیری بیمار درحالت استراحت باشد / به علت واکنش سریع این هورمون به تغییر لحظه ای کلسیم خون شدیدا ناپایدار است به همین مکمل های ویتامین دی ، کلسیم ، داروهای دیورتیک تیازیدی ، لیتیوم ، سیناکلست و برخی ضد تشنج ها می تواند روی نتیجه اثر داشته باشد)
ب) آزمایشاتی که بیمار بایستی ترجیحا ناشتا باشد:
– Acid Phosphatase
– کلسیم خون
– کلسترول
– GGT
– انسولین
– PSA(ناشتا بودن نیاز نیست اما برای یکسان سازی شرایط ازمایش 8 ساعت ناشتا بودن توصیه می شود / 48 ساعت قبل از انجام آزمایش انزال صورت نگرفته باشد / اسب سواری ، دوچرخه سواری ، نشستن روی موتورسیکلت ، فعالیت شدید بدنی حداقل 48 ساعت قبل از آژمایش انجام نداده باشد و بهتراست خونگیری قبل از انجام معاینه پروستات انجام شود. در صورت نمونه برداری از پروستات حداقل 6 هفته پس از بیوپسی نمونه گیری خون انجام شود / در زمان عفونت ادراری فعال یا عفونت پروستات این آزمایش افزایش قابل توجهی دارد/دارو های فیناستراید و دوتاستراید سبب کاهش 50 درصدی مقدار این تست می شود )
– کورتیزول ادرار و خون (استرس ، اضطراب ، درد ، تب ، عفونت ، بارداری و جراحی سبب افزایش موقت آن می شود / نمونه گیری صبحگاهی باید بین 7 تا 9 صبح و نمونه گیری عصرگاهی بین ساعت 4 تا 6 عصر انجام شود )
ج ) آزمایشاتی که انجام آنها نیازمند رعایت رژیم غذایی خاص می باشد :
– HDL/LDL : جهت حصول بهتر نتیجه بیمار باید به مدت سه هفته یک رژیم ثابت غذایی و یک وزن ثابت داشته باشد و حداقل 10 ساعت ناشتا باشد
– TG : بیمار باید به مدت سه هفته یک رژیم ثابت غذایی و یک وزن ثابت داشته باشد و از 3 روز قبل از نمونه گیری الکل مصرف نکرده باشد
– BUN/CR : هیداراتاسیون بیمار طبیعی باشد یعنی مصرف بیش از حد آب نداشته و بدن دهیتدارته (کم آب) نباشد.24 ساعت قبل از انجام آزمایش از مصرف زیاد گوشت قرمز و غذاهای پر پروتئین و فعالیت شدید بدنی خودداری شود
د ) آزمایش هایی که نیازمند رعایت رژیم دارویی می باشد :
– کورتیزول خون و ادرار : باید از مصرف اسپیرونولاکتون یا کیناکرین اجتناب کرده و بدون استرس باشد
– فریتین : بیمار تحت درمان با آهن نباشد
– پلاکت خون : بیمار 7 روز قبل از انجام آزمایش نباید آسپرین مصرف کرده باشد و از مصرف داروهای ضدالتهابی غیر استروئیدی یا سایر عوامل مهار کننده پلاکت اجتناب کند
-(stool) H.pylori Ag : یک ماه قبل از آزمایش ترکیبات بیسموت و یک هفته قبل از آزمایش امپرازول و پنتوپرازول مصرف نکرده شود
– AST/ALT : فعالیت بدنی شدید سبب افزایش می گردد و باید اجتناب گردد
ه ) ادرار 24 ساعته
دستورالعمل جمع‌آوری ادرار ۲۴ ساعته کلیات اندازه‌گیری برخی مواد در ادرار ۲۴ ساعته می‌تواند در تشخیص برخی بیماری‌ها استفاده شود. پیش از انجام آزمایش باید از مصرف مایعات زیاد خودداری شود و در صورت وجود شرایط خاص (بر حسب مورد اندازه‌گیری) باید به پزشک معالج و آزمایشگاه اطلاع داده شود. ظرف تمیز با حجم حداقل ۲ لیتر مورد نیاز است. ممکن است برای جمع‌آوری برخی مواد، نیاز به اضافه کردن نگهدارنده در ظرف باشد (بهتر است دستورالعمل بر روی ظرف نمونه‌گیری چسبانده شود). توصیه‌های قابل ارائه به بیماران نحوه جمع‌آوری نمونه • اولین ادرار صبحگاهی را دور بریزید و بعد از آن به مدت ۲۴ ساعت، ادرار را در ظرفی که از طرف آزمایشگاه به شما داده شده است، جمع‌آوری کنید. • در مدت جمع‌آوری، ظرف را در جای خنک نگهداری کنید. • در صورت وجود مواد نگهدارنده در ظرف، مستقیماً در ظرف آزمایشگاهی ادرار نکنید چرا که ممکن است باعث سوختگی آلت شود. • مواظب باشید که مواد نگهدارنده روی بدنتان نریزد. • اگر حجم ادرارتان بالاست، دو ظرف ادرار ۲۴ ساعته از آزمایشگاه درخواست نمایید. • اگر دارو مصرف می‌کنید حتماً در مورد داروهای مصرفی خود قبل از نمونه‌گیری با آزمایشگاه مشورت کنید. شرایط نگهداری نمونه و انتقال نمونه در مدت زمان جمع‌آوری نمونه و در طی انتقال، ظرف نمونه‌گیری در درجه حرارت ۲–۸°C (دمای یخچال) نگهداری شود. ملاحظات ایمنی • ظرف حاوی نمونه باید با رعایت اصول ایمنی و بهداشتی به آزمایشگاه منتقل گردد. • در هنگام آزمایش روی نمونه باید از دستکش یکبار مصرف استفاده شود. • به هنگام اضافه کردن مواد نگهدارنده به ظرف ادرار ۲۴ ساعته، تمام نکات ایمنی از جمله استفاده از ماسک، عینک ایمنی، دستکش و غیره رعایت گردد
مواد نگهدارنده باید قبل از جمع‌آوری ادرار در ظرف باشد. توصیه‌های قابل ارائه به بیماران جهت تهیه نمونه ادرار برای آزمایش بیوشیمی • دومین ادرار صبحگاهی بهترین نمونه جهت جمع‌آوری است. • برای آزمایش سه نوبته در سه روز متوالی اقدام شود، زیرا بیشترین امکان تشخیص را دارد. • قبل از نمونه‌گیری مصرف مایعات به میزان کافی توصیه می‌شود تا ساعت قبل از نمونه‌گیری (به دلیل آب‌پوشی). شرایط نگهداری نمونه و نحوه انتقال • پس از نمونه‌گیری باید نمونه را هر چه سریع‌تر و حداکثر تا یک ساعت جهت بررسی و کشت به آزمایشگاه انتقال داد. ملاحظات ایمنی • ظروف حاوی نمونه باید با رعایت اصول ایمنی و بهداشتی به آزمایشگاه منتقل گردد.
ی ) آزمایشاتی که انجام آنها به رعایت موارد خاص احتیاج دارند :
در ادامه شرایط استاندارد قبل از نمونه‌گیری برای این هورمون‌ها را به‌صورت خلاصه و کاربردی آورده‌ام:
آزمایش
شرایط قبل از نمونه‌گیری
Prolactin (PRL)
۸–۱۲ ساعت ناشتایی (ترجیحاً)، نمونه‌گیری ۲ تا ۳ ساعت پس از بیدار شدن، ۱۵–۳۰ دقیقه استراحت قبل از خونگیری، پرهیز از استرس، ورزش، رابطه جنسی و تحریک نوک پستان طی ۲۴ ساعت قبل. این هورمون به‌شدت تحت تأثیر استرس، خواب، ورزش و رابطه جنسی قرار می‌گیرد.
اگر نتیجه کمی بالا باشد، معمولاً توصیه می‌شود آزمایش در روز دیگری و با رعایت کامل شرایط تکرار شود.
FSH
ناشتایی لازم نیست. بهتر است صبح انجام شود. در زنان، روز ۲ تا ۵ سیکل قاعدگی (در صورت درخواست پزشک) مناسب‌ترین زمان است.
LH
ناشتایی لازم نیست. بهتر است صبح انجام شود. در زنان معمولاً روز ۲ تا ۵ سیکل یا طبق هدف پزشک نمونه‌گیری می‌شود.
* در زنان، ثبت روز سیکل قاعدگی روی برگه آزمایش بسیار مهم است
در مردان، نمونه‌گیری در هر روز امکان‌پذیر است.
TSH
ناشتایی الزامی نیست، ولی بهتر است صبح و قبل از مصرف داروی لووتیروکسین نمونه‌گیری شود.
Total T3
ناشتایی لازم نیست. بهتر است صبح انجام شود. قبل از مصرف لووتیروکسین نمونه گرفته شود.
Total T4
ناشتایی لازم نیست. بهتر است صبح و قبل از مصرف لووتیروکسین انجام شود.
Free T3 (FT3)
ناشتایی لازم نیست. بهتر است صبح و قبل از مصرف لووتیروکسین انجام شود.
Free T4 (FT4)
ناشتایی لازم نیست. بهتر است صبح و قبل از مصرف لووتیروکسین انجام شود. اگر بیمار لووتیروکسین مصرف می‌کند، نمونه باید قبل از مصرف قرص صبحگاهی گرفته شود.
مصرف بیوتین (ویتامین B7) با دوزهای بالا (مثلاً ۵ تا ۱۰ میلی‌گرم یا بیشتر) می‌تواند در بسیاری از روش‌های ایمونواسی، به‌ویژه در دستگاه‌های مبتنی بر استرپتاویدین-بیوتین، باعث نتایج کاذب شود. معمولاً توصیه می‌شود حداقل ۴۸ ساعت (و در دوزهای خیلی بالا تا ۷۲ ساعت) قبل از آزمایش، با نظر پزشک، بیوتین مصرف نشود.
ACTH : زمان نمونه گیری برای اثبات وجود ریتم شبانه روزی طبیعی باید بین 6 تا 10 صبح و یا بین 9 شب تا نیمه شب باشد جهت اندازه گیری های متوالی باید نمونه گیری در روز های مختلف و یک ساعت ثابت باشد